Team KCAP met Barcode Architects en Lodewijk Baljon landschapsarchitecten ontwerpen De Waalhoven Nijmegen voor VanWonen/BPD

KCAP Architects&Planners met Barcode Architects en Lodewijk Baljon landschapsarchitecten werkten samen aan de stedenbouwkundige visie ‘De Waalhoven’ voor de dijkzone in Nijmegen Noord. In consortium met de ontwikkelaars VanWonen en BPD maakten zij de winnende visie in een Europese aanbesteding van de gemeente Nijmegen. Het ontwerp geeft invulling aan de ambities van de stad om woningbouwontwikkeling op een evenwichtige en duurzame manier in te bedden in het landschap van de rivier de Waal.

De Waalhoven biedt Nijmegen de gelegenheid een nieuwe woonwijk te realiseren met een sterke focus op community building. Het ontwerpteam ontwikkelde een stadswijk met een geïntegreerde aanpak van stedenbouw, landschapsontwerp en architectuur met bijzondere aandacht voor de natuurlijke omgeving. Het stedenbouwkundig concept voor circa 570 woningen sluit aan op het unieke dijk- en rivierenlandschap, de ontwikkeling van de voorstad ‘de Waalsprong’ en de Nijmeegse geschiedenis. Zoals de naam De Waalhoven al suggereert, is de typologie van het collectieve binnenhofgebouw een essentiële kwaliteit van het ontwerp.

De Waalsprong, een stadsontwikkeling aan de rand van Nijmegen Noord, faciliteert de enorme behoefte aan uitbreiding van woonruimte in Nijmegen. Met De Waalhoven wordt een transitiezone gecreëerd tussen het rivierlandschap en het ontwikkelgebied van De Waalsprong. De nieuwe wijk De Waalhoven realiseert een duurzame verbinding tussen de historische, binnenstedelijke bebouwing en de laagstedelijke randen van de stad. Het architectuurontwerp bereikt daarmee een iconische waarde. "De ontwikkeling van de dijkzone is de kans om een woonomgeving in een multifunctioneel landschap te ontwerpen welke een nieuwe vorm van collectiviteit omarmt", zegt Edward Schuurmans, architect en partner van KCAP. De Waalhoven is ontworpen als autoluwe en klimaatbestendige wijk. Het ontwerp is gebaseerd op principes van de circulaire economie en het bevorderen van een gezonde levensstijl. Daarmee is de wijk in staat om flexibel in te spelen op toekomstige ontwikkelingen.

De voormalige agrarische bestemming van het gebied met zijn boomgaarden, een oude boerderij en de watergebonden infrastructuur zijn dragers voor de identiteit van deze nieuwe ontwikkeling. De hovenclusters zijn gepositioneerd op kleine heuvels die refereren naar de terp, een kunstmatige heuvel die bebouwing boven de waterlijn mogelijk maakt. Tegelijkertijd worden getrapte woongebouwen direct op het dijkprofiel geplaatst, met uitzicht over de rivier. Door inbedding van het niveauverschil tussen dijk en achterland, ontstaat er voor alle bewoners een gevarieerd en levendig landschap tussen de gebouwen, waarin moestuinen, kassen en speelplaatsen voor kinderen zijn opgenomen. Twintig schuurwoningen refereren bovendien aan de vroegere landelijke bestemming van het gebied. "De geconcentreerde gebouwencomplexen, de hoven, laten ruimte voor het landschap om het karakter van de context tot uitdrukking te brengen: visueel en ecologisch gezien", zegt landschapsarchitect Lodewijk Baljon.

Schaal, ruimtelijke compositie en typologie van de architectuur van De Waalhoven nemen het omringende landschap als uitgangspunt. Bij de brug Oversteek aan de noordzijde van de Waal biedt de stedelijke architectuur gemeenschappelijke ruimtes voor sportactiviteiten inclusief skatepark als uitnodigend entree, en wordt daarmee een visitekaartje voor de stad.
Het alzijdige ensemble van de torens beantwoord de complexe hoogteverschillen en legt de verbinding tussen de verschillende schaalniveaus van de stad en het landschap. Groen loopt door in de gevels, wat de integratie met het landschap bekrachtigt. Houten elementen en de implementatie van groen langs de volledige gevel versterken de hoogwaardige en duurzame uitstraling.
De laagbouw omsluit de collectieve groene binnenhoven die fungeren als de natuurlijke longen van de gebouwclusters. Alle woningen gaan een directe de relatie aan met het hof, wat de sociale interactie tussen de bewoners stimuleert. “Met een coherente stedelijke structuur maakt het plan de connectie tussen de landschappelijke noordzijde en het historische stadscentrum van Nijmegen. Stad en natuur, in combinatie met de unieke ervaring die de uiterwaard biedt, creëren een nieuwe woonbeleving in het Waallandschap,” zegt Dirk Peters, partner van Barcode Architects.

In opdracht van het ontwikkelaarsconsortium VanWonen en BPD heeft KCAP het stedenbouwkundig ontwerp en een groot deel van de architectuur ontwikkeld. Barcode Architects is verantwoordelijk voor enkele iconische torenensembles. Lodewijk Baljon landschapsarchitecten ontwierp het landschapsplan. De gemeente Nijmegen heeft het ontwerp van het consortium uitgeroepen als winnaar van de Europese aanbestedingsselectie en op 18 december 2020 een overeenkomst met BPD/VanWonen getekend. Start bouw wordt begin 2023 verwacht. De gehele planontwikkeling zal ruim 5 jaar duren.

Ontwerpteam KCAP (stedenbouwkundig plan en architectuur), Barcode Architects (architectuur), Lodewijk Baljon landschapsarchitecten (landschapsontwerp)
Opdrachtgever VanWonen and BDP