Masterplan PHVision voor IBA Heidelberg wordt werkelijkheid

Op het grootste transformatiegebied van Heidelberg, het 100 hectare grote Patrick-Henry-Village (PHV), ontwikkelt de Stadt Heidelberg samen met de Internationale Bauausstellung (IBA) Heidelberg en partners een modelkwartier voor de kennisstad van morgen. In de toekomst zullen er rond 10.000 mensen wonen, in een omgeving die gekenmerkt wordt door duurzaamheid, multi-mobiliteit en digitalisering. Daarnaast ontstaan er rond 5.000 werkplaatsen. Het Dynamisch Masterplan dat het voormalige militaire terrein transformeert tot een nieuwe stadswijk van Heidelberg is door KCAP in een gezamenlijk ontwerpproces ontwikkeld.

Met bijna 100 hectare is de voormalige Amerikaanse woonwijk Patrick-Henry-Village in Heidelberg bijna even groot als de beroemde historische stadskern en groter dan andere lokale transformatiegebieden. De opgave was intelligente toekomstconcepten te ontwerpen op het gebied van stedenbouw, openbare ruimte en mobiliteit, vooral vanwege het eilandkarakter van de locatie. KCAP ontwikkelde voor IBA Heidelberg eerst de visie “Phase0” op basis van thematische scenario's van internationale bureaus tijdens een Design Think proces. Vervolgens werkte KCAP het Dynamische Masterplan PHVision verder uit.

Om de lange en vaak ondoorzichtige planningsprocessen voor de gemeenschap transparant en tastbaar te maken, werden diverse verdiepende studies en de verdere ontwikkeling van het Dynamisch Masterplan in een iteratief en dialogisch ontwerpproces uitgevoerd, begeleid en gecontroleerd door het gemeentelijk projectteam PHV, de IBA en KCAP. Het resultaat is een meer dan 120 pagina’s tellend rapport, opgesteld in samenwerking met internationale teams en met de experimentele participatie van stadsbestuur en burgers. De verdiepende studies met betrekking tot stedenbouwkundige typologieën en architectuur, programmatische profielen en functiemenging, openbare ruimte en productieve stadslandschappen, multi-mobiliteit en digitale stad, werden op interdisciplinaire wijze uitgevoerd door internationale specialisten en in het ontwerpproces geïntegreerd.

Vitaal, heterogeen en groen zijn de kerndoelen voor deze nieuwe wijk. Het concept voorziet in een verdeling van het plangebied in kwartieren die vervolgens verdeeld zijn in buurten. De sociale structuren worden zo door middel van planning versterkt. Er ontstaan vijf kwartiertypes met verschillende identiteiten die vaak nieuwe en bestaande gebouwen van de Amerikaanse woonwijk mengen en zich richten op de levenskwaliteit voor de mensen die hier toekomstig wonen en werken.

Er komen moderne woon- en werkomgevingen, innovatieve concepten voor openbare ruimtes en mobiliteit en klimaat neutrale energievoorzieningen. De kwartieren bieden de meest uiteenlopende types voor wonen en werken in een voetgangersvriendelijke en parkeervrije omgeving. Zogenaamde innovatieankers worden op strategische locaties als technologische en sociale ontwikkelingsmotor ingezet. De voormalige ringweg wordt als "parkway" meervoudig gebruikt, als verkeerszone en park tegelijk, terwijl een klein meer het lokale waterbeheer ondersteunt en het klimaat verbetert. Belangrijk voor deze "kennisstad van de toekomst", die zich in een van de technologisch meest geavanceerde gebieden van Duitsland bevindt, is het intelligente en maatschappelijk verantwoorde gebruik van digitale technologieën. Daarvoor werden de gevolgen van de digitalisering voor de stedenbouwkundige aspecten onderzocht en omgezet in een raamwerk voor de “digitale stad”.

Anouk Kuitenbrouwer, partner bij KCAP, over de opgave van het Dynamisch Masterplan: "Naast het ontwerp van innovatieve gebouwtypologieën, oplossingen voor openbare ruimtes en technische infrastructuren, behandelt het Dynamisch Masterplan implementatiestrategieën, modellen voor de exploitatie en bestuursprocessen. Het doel was om een toolbox te ontwerpen waarmee een toekomstgerichte stadswijk kan worden ontwikkeld."

Met PHVision zet KCAP nieuwe standaarden voor de hedendaagse stedenbouwpraktijk die samen met de bevolking naar toekomstbestendige en duurzame oplossingen zoekt. "Stedelijke ontwikkeling in de 21e eeuw moet zowel diverser als ecologisch en sociaal duurzamer zijn dan voorheen. Met PHVision willen we laten zien hoe dit kan worden bereikt," aldus Prof. Michael Braum, Directeur van IBA Heidelberg die het proces coördineert.

Op 18 juni 2020 werd het Dynamisch Masterplan PHVision door de gemeenteraad van Heidelberg voor de verdere ontwikkeling goedgekeurd. Daarmee is het startsein voor de creatie van de kennisstad van de toekomst op het gebied van het Patrick-Henry-Village in Heidelberg gegeven.

Project team
Opdrachtgever: Stadt Heidelberg
Coördinatie en inhoudelijke ondersteuning : Internationale Bauausstellung Heidelberg GmbH
Stedenbouw en advies: KCAP

Verdiepende studies PHVision:
Stedenbouwkundige typologieën en architectuur: bogevischs buero, München
Programmatische Profilering en functiemenging: initialdesign, Berlin, ism Arup
Openbare ruimte en productief stadslandschap: Studio Dreiseitl, Überlingen, ism Fraunhofer ISE
Multimobiliteit: Urban Standards, München, ism Buro Happold Engineering
Digitale stad: AIT, Wenen

Ontwikkelingsvisie Phase0:
MVRDV, Carlo Ratti Associati, ASTOC Architects and Planners en Ramboll Liveable Cities (Herbert Dreiseitl en Katrin Bohn)